Bası Yarası Riski Taşıyan Yakınınız İçin Oturma ve Pozisyon Düzeni: Genel Bilgiler

Bir yakınınız uzun süre yatakta ya da tekerlekli sandalyede kalıyorsa, hemşire ya da hekimden "bası yarası riski" ifadesini duymuş olabilirsiniz. Bu yazı, bakım veren aile üyelerine genel bir çerçeve sunmak için hazırlandı. Bir tedavi ya da bakım planı değildir; yakınınıza uygun düzeni mutlaka onu takip eden hekim ve hemşireyle birlikte belirleyin. Ciltte kızarıklık, renk değişikliği, sıcaklık, şişlik ya da açık bir bölge fark ederseniz vakit kaybetmeden sağlık ekibine haber verin.

Bası yarası ile ilişkilendirilen etkenler

Bası yarası, cildin ve altındaki dokuların uzun süre aynı noktadan baskı görmesiyle ilişkilendirilir. Oturan kişilerde kalça kemiklerinin altı ve kuyruk sokumu, yatan kişilerde ise sırtın alt kısmı, kalçanın yanları, topuklar, dirsekler ve başın arkası gibi kemiğin cilde yakın olduğu bölgeler daha fazla dikkat ister. Sürtünme, cildin nemli kalması, kayma hareketi, beslenme ve genel sağlık durumu da sağlık çalışanlarının değerlendirdiği diğer etkenler arasındadır.

Pozisyon değişikliği

Uzun süre aynı konumda kalmamak, bakımın temel parçalarından biri olarak sıklıkla önerilir. Ne kadar sürede bir pozisyon değiştirileceği kişinin durumuna, kullanılan yatak ve mindere, cildin durumuna göre değişir; herkes için geçerli tek bir süre yoktur. Bu sıklığı hemşirenizle birlikte belirleyin ve evdeki herkesin bilmesi için bir kâğıda yazıp görünür bir yere asın.

Pozisyon değiştirirken:

• Kişiyi yatakta sürüklemek yerine mümkünse kaldırarak ya da bir kaydırma çarşafıyla hareket ettirin; sürtünme cildi zorlar.
• Yan yatışta sırtın arkasına bir üçgen pozisyon minderi koymak, kişinin geriye dönmesini engellemeye yardımcı olur.
• Dizlerin ve ayak bileklerinin birbirine değmemesi için iki bacağın arasına bir bacak arası minder yerleştirilebilir.
• Çarşafın kırışıksız ve kuru olmasına dikkat edin.

Bu ürünleri pozisyon minderi ve topuk koruyucu kategorisinde bulabilirsiniz.

Topuklar için ek dikkat

Sırt üstü yatan bir kişide topuklar küçük bir alanda yatağa temas eder ve bu bölge kolayca gözden kaçar. Hemşireler sıklıkla topukların yataktan biraz ayrılmasını önerir. Bunun için baldırın altına yerleştirilen bir yastık ya da silindir minder, ya da yatan hastalar için tasarlanmış topuk koruyucular kullanılabilir. Topuk koruyucunun bantlarının sıkmamasına ve ayak bileğinin rahat olmasına dikkat edin. Ayakkabı içinde kullanılan silikon topukluklar bu amaçla tasarlanmamıştır.

Oturma düzeni

Yakınınız gün içinde tekerlekli sandalyede ya da koltukta vakit geçiriyorsa, oturma düzeni de en az yatak düzeni kadar önemlidir.

• Uygun minder: Uzun süre oturan ve risk taşıyan kişilerde hücreli havalı minderler ve şarjlı havalı minderler sıklıkla tercih edilir. Tüm seçenekleri bası yarası minderi sayfasında bir arada görebilirsiniz. Hangisinin uygun olduğunu hemşirenizle konuşun.
• Doğru ölçü ve ayar: Minder sandalyeye uymalı ve havalı minderlerde hava ayarı her gün kontrol edilmelidir. Bkz. el kontrolü rehberi ve ölçü rehberi.
• Ağırlık kaydırma: Kendi başına yapabilen kişilerde, belirli aralıklarla öne eğilmek, bir yana sonra diğer yana yaslanmak ya da kolçaklardan destek alarak kısa süre yükü azaltmak sıklıkla önerilir. Bu hareketlerin sıklığını ve kişiye uygunluğunu fizyoterapist ya da hemşireyle belirleyin.
• Oturuş biçimi: Ayakların ayak dayamasına basması, kişinin öne kaymaması ve dik oturması önemlidir. Öne kayan bir oturuş, kuyruk sokumuna gelen yükü ve sürtünmeyi artırabilir.
• Ek katmanlardan kaçının: Havalı minderin üzerine katlanmış battaniye ya da yastık koymak minderin çalışmasını engelleyebilir.

Cilt kontrolü

Hemşireler genellikle bakım verenlerden cildi her gün, özellikle pozisyon değişikliği sırasında kontrol etmelerini ister. Kontrol ederken:

• İyi bir ışık altında kemik çıkıntılarının olduğu bölgelere bakın.
• Renk değişikliği, kalıcı kızarıklık, sıcaklık, sertlik ya da şişlik olup olmadığını not edin.
• Cildin kuru ve temiz kalmasına özen gösterin; nemli kalan cilt daha hassastır.
• Fark ettiğiniz her değişikliği tarihiyle birlikte not edip sağlık ekibine iletin.

Hemşirenize sorabileceğiniz sorular

• Yakınımın pozisyonu ne sıklıkla değiştirilmeli?
• Hangi pozisyonlar ona uygun, hangilerinden kaçınmalıyım?
• Sandalyede ne kadar süre oturabilir?
• Hangi minder tipini önerirsiniz; hücre yüksekliği ne olmalı?
• Topuklar için ne yapmalıyım?
• Ciltte hangi değişikliği görürsem hemen size haber vermeliyim?

Bakım verenin yükü

Gece gündüz pozisyon değiştirmek, minder ayarlamak ve cildi kontrol etmek yorucu bir iştir. Mümkünse bu işleri aile içinde paylaşın, bir takvim oluşturun ve kendi dinlenmenize de zaman ayırın. Sırtınızı korumak için kaldırma ve çevirme tekniklerini bir sağlık çalışanından öğrenmeniz faydalı olur.

Ürün seçimi konusunda yardıma ihtiyacınız olursa minder seçim sihirbazını kullanabilir ya da bize telefonla ulaşabilirsiniz. Kurumlar için toplu alım bilgisi kurumsal sayfamızda.